Skip to main content

Johannes is jarig

| Nieuws

Merlijn Kerkhof,
Uit De Volkskrant van 5 januari 2024.
Liefhebbers van klassiek zijn welkom op de 300ste verjaardag van de Johannes-Passion, vaak onterecht gezien als het kleine broertje van de Matthäus.

Johannes-Passion, diverse uitvoeringen
In aanloop naar Goede Vrijdag klinken er in Nederland traditiegetrouw tegen de tweehonderd uitvoeringen van Bachs Matthäus-Passion. Maar dit jaar hebben wij bij de Volkskrant vooral aandacht voor dat andere passie-oratorium van Johann Sebastian Bach. De Johannes-Passion wordt, jawel, 300 jaar oud. Hoera!

Waar musicologen nog altijd niet met zekerheid kunnen zeggen of de Matthäus-Passion nou in 1727 of in 1729 in première is gegaan, is er wel consensus over de Johannes. Bach was net aangesteld als kerkmusicus in Leipzig en wilde bij zijn eerste Goede Vrijdag goed voor de dag komen. Binnen drie maanden was zijn zetting van het lijdensverhaal van Christus volgens het evangelie van Johannes klaar. Op 7 april 1724 klonk het in de Nicolaikirche van Leipzig. Bach deed in de loop der tijd een aantal aanpassingen, waardoor er verschillende (al dan niet gereconstrueerde) versies in omloop zijn. Ze zijn alle even fascinerend.

Het is hoog tijd dat de Johannes uit de schaduw treedt van zijn jongere, maar toch grotere broer (circa 100 tegen 160 minuten muziek). De Johannes is kernachtiger en feller, een explosief en meeslepend rechtbankdrama met koorscènes waarin het woedende volk de kruisiging van Jezus eist. Ook uit één eenvoudige, korte regel, het door de evangelist gezongen 'und weinete bitterlich', weet Bach al het dramatisch potentieel te benutten.

In de koralen (de door Bach vierstemmig gezette kerkliederen die hij als reflectiemomenten door het stuk strooide - als de christelijke gemeente die lering trekt uit wat is voorafgegaan) zit meer afwisseling dan in de Matthäus. En wat een drama, klankkleurenpracht én contrast stopte hij in de aria Es ist vollbracht. Luister daar naar als je denkt dat dit stuk dan misschien toch wel iets minder moet zijn dan de Matthäus. Bach heeft maar een paar maten nodig voor een emotionele knock-out.